Zasadniczym obowiązkiem inspektora pracy jest pokazanie dokumentów zapewniających jego dane osobowe a także dokumentów pozwalających mu skontrolować daną firmę . Wyjątek stanowi okoliczność, w której wizytator inspekcji pracy na podstawie przesłanek podejmie decyzję, że wiadomość o planowaniu kontroli może wpłynąć na jej wynik. Oznacza to, że wizytator inspekcji pracy może przyjść bez względnie kiedy chce do ośrodka przedsiębiorstwa, by skontrolować właściciela firmy. Ponadto, nie obowiązują go przepustki wstępu i nie musi być rewidowany. Art. 23 par. 1 pkt. 1-10 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy z dnia 13 kwietnia 2007 r podaje szczegółowo przebieg przeprowadzanej kontroli zgodnie, z którą wizytator PIP jest zobowiązany:
- zażądać od wszystkich pracobiorców, którzy pracują lub pracowali albo od osób, które wykonują lub wykonywały usługi dla kontrolowanego podmiotu, sporządzonych na piśmie i ustnych treści w kwestiach objętych inspekcją
- zażądać przedstawienia dokumentacji technicznej dotyczącej budowy, przebudowy lub rozbudowy budynku, w którym mieści się kontrolowana firma, a także zażądać zapoznania ze właściwą dokumentacją i ekspertyzą dotyczącą produkcji (razem z próbkami materiałów używanych podczas produkcji ) w tym zakładzie
- zapisywać przebieg kontroli urządzeniami zapisującymi obraz lub dźwięk
- zażądać wyników ekspertyz, pomiarów, badań dotyczących produkcji bądź innej działalności podmiotu kontrolowanego
- zażądać przyniesienia próbek surowców i materiałów wykorzystywanych , produkowanych lub powstających za sprawą produkcji, w ilości niezbędnej do przeprowadzenia analiz lub badań, jeśli są ściśle związane z trwającą inspekcją
- zażądać możliwości zapoznania się z aktami osobowymi i innymi dokumentami związanymi z realizowaniem obowiązków służbowych przez pracowników i osoby pracujące na innej podstawie niż stosunek pracy
- wykonać istotne, w celach wizytacji, kopie albo wyciągi z dokumentów, a także zażądać od właściciela firmy wykonania potrzebnych zestawień i wyliczeń na podstawie dokumentów
- sprawdzić tożsamość osób wykonujących obowiązki służbowe lub przebywających na ternie podmiotu kontrolowanego, przesłuchać ich i zażądać od nich oświadczeń w sprawie legalności zatrudnienia lub prowadzenia innej działalności zarobkowej
Kiedy zajdzie uzasadniona obawa, że informacje jakie udzieli jakiś zatrudniony, będą przyczyna narażenia go na jakikolwiek uszczerbek lub zarzut z ujawnienia tych informacji, kontroler ma możliwość wydania postanowienia o utajenie danych pracownika. Za sprawą art. 23 par. 4 ustawy, pracodawca ma prawo podważyć zasadność decyzji i zwrócić się do organu kontrolującego z wnioskiem o odtajnienie danych personalnych pracobiorcy, który złożył zeznania. Ma na to wyznaczone 3 dni, licząc od dnia przedłożenia właścicielowi firmy postanowienia o utajnieniu danych.
Ponadto, przedsiębiorstwo, w którym odbywa się kontrola musi zapewnić inspektorowi pracy okoliczności i środki niezbędne do sprawnego przeprowadzenia kontroli, a w szczególności, bez ociągania przedstawić potrzebne akta i materiały, udzielić urządzenia techniczne oraz, w miarę możliwości, odrębne pomieszczenie odpowiednio wyposażone.